چهارشنبه 5 اسفند 1299 / 23 فوريه 1921 / 14 جمادى الثانى 1339 * تمايل برخى شخصيت‌ها به پناهنده شدن در كنسولگرى فرانسه دو پسر 1 « امام‌جمعه خوبى » 2 ، با مراجعه به سركنسول فرانسه در تهران از او پرسيدند 3 چنانچه برخى از شخصيت‌هاى ايرانى تمايل داشته باشند به كنسولگرى فرانسه پناهنده شوند ، آيا مورد موافقت قرار خواهد گرفت ؟ كه اين موضوع از سوى كنسول فرانسه مورد پذيرش واقع نشد . 4

--> ( 1 ) . امام‌جمعه خويى از دو ازدواج خود صاحب چند فرزند پسر به نام‌هاى محمد امين ( صدر الاسلام ) ، جواد ، قوام الدين ، اسد اللّه ، نظام الدين ، جمال ، نور الدين و حسن و . . . بود . به نظر مىرسد آن دو پسر امام‌جمعه خوئى كه به سفارت فرانسه مراجعه كرده بودند ، محمد امين ( صدر الاسلام ) و جواد بوده‌اند . ( م ) . ( 2 ) . حاج ميرزا يحيى امام‌جمعه خوئى فرزند حاج ميرزا اسد اللّه امام‌جمعه در سال 1239 ش ، در خوى متولد شد حاج ميرزا يحيى امام‌جمعه خوئى از دنبلىهاى خوى بود . و تحصيلاتش را در خوى و تبريز و نجف به پايان رسانيد . امام‌جمعه خوئى در دورهء اول مجلس شوراى ملى در اثر نفوذ « حاج ميرزا حسن آقا مجتهد » از طرف علماء آذربايجان به مجلس راه يافت . هنگامى كه مجلس به فرمان محمد على شاه در سال 1287 ش ، تعطيل و منحل شد ، امام‌جمعه خوئى و ساير رهبران مشروطه‌خواه به پارك امين الدوله پناه بردند ولى محسن خان امين الدوله كه با شاه نيز نسبت داشت ، مستبدين را خبر كرد و پناهندگان را به آنان تحويل داد . پس از استبداد صغير و خلع محمد على شاه از سلطنت و جلوس احمد شاه با نيابت عضد الملك دستور انتخابات دوره دوم مجلس به طريقه دو مرحله‌اى آغاز شد . در اين انتخابات اصل دوم متمم قانون اساسى به مرحله اجرا درآمد و پنج نفر از علماى طراز اول تعيين شدند كه در مجلس مىبايست قوانين خلاف شرع را اگر تصويب شد رد نمايند . حاج امام‌جمعه خويى نيز يكى از آن پنج نفر بود . امام‌جمعه خوئى نيز از جمله كسانى بود كه دستگير شد ولى چون محافظه‌كار بود و قبلا نيز با شاه رابطه داشت ، با عذرخواهى مرخص شد . پس از فتح تهران توسط مشروطه‌خواهان او مجددا به نمايندگى مجلس شوراى ملى برگزيده شد و در دورهء دوم و سوم مجلس نيز حضور داشت . هنگام عقد قرارداد ننگين 1919 م ، او يكى از انتقادكنندگان اين قرارداد بود . او در سال 1304 ش ، به نمايندگى از طرف مردم خوى وارد مجلس مؤسسان شد . در سال 1306 ش هنگامى كه حاج آقا نور اللّه اصفهانى در مخالفت با قانون نظام اجبارى خدمت سربازى به قم مهاجرت كرد و روحانيون ساير شهرها نيز به تأسى از او به قم رفتند ، رضا شاه از امام‌جمعه خوئى خواست تا به او در خاموش كردن اين شورش كمك نمايد ، ولى او نپذيرفت . در اين مورد مخبر السلطنه رئيس الوزراى وقت مىگويد : « در غوغاى قم دعوتى كردم كه در منزل من با حضور تيمورتاش صحبتى بشود و در اصلاح غائله قم شركتى داشته باشند . امام‌جمعه تهران و ظهير الاسلام آمدند ، تيمورتاش هم حاضر شد ، امام‌جمعه خوئى و ميرزا سيد محمد بهبهانى نيامدند . » امام‌جمعه خويى به تدريج به‌علت كهولت سن از سياست كناره گرفت . با وجودى كه از سال 1310 ش ، مجالس روضه‌خوانى محدود گرديد ولى مجالس روضه امام‌جمعه خويى در محرم و صفر برگزار مىگرديد . امام‌جمعه خويى عاقد دختران رضا شاه بود . در سال 1322 ش ، قانونى از تصويب مجلس گذشت كه براساس آن مقرراتى براى تربيت واعظان روشنفكر و روحانيون متجدد وضع شده بود و در بهمن‌ماه همان سال ، شورايى به نام « شوراى علوم دينى » طى جلسه‌اى با حضور « سهيلى » نخست‌وزير وقت ، به همين منظور تشكيل شد كه امام‌جمعه خويى نيز عضو اين شورا بود . حاج امام‌جمعه خويى در شهريورماه 1324 ش ، دار فانى را وداع گفت و در نجف اشرف به خاك سپرده شد . پس از مرگ او فرزندانش كتابخانه شخصى او را به كتابخانه مجلس شوراى ملى هديه كردند . ( زندگينامه رجال و مشاهير ، ج 1 ، ص 256 - 261 ؛ شرح حال رجال ايران ، ج 4 ، ص 433 ؛ خاطرات و خطرات ، ص 378 ؛ خاندان‌هاى حكومتگر ايران ، ص 507 - 509 ) . ( 3 ) . اميل لوسوئور ، در اين‌باره اظهار داشت : پسر امام‌جمعه امروز صبح از من مىپرسيد : « در اينجا به چه كار مشغوليد ؟ اصول حقوقى را كه به ما درس مىدهيد ، هرروز زير پا گذاشته مىشود ! كسانى كه از نهادهاى دموكراتيك دفاع مىكنند و شما آنان را خردمند مىناميد ، از شما درخواست پناهندگى مىكنند و شما ايشان را بازپس مىرانيد . راستى سنت‌هاى فرانسه‌اى كه به پهلوانى و جوانمردى شهرت دارد چه بر سرشان آمده است ؟ » ما در اين لحظه در اينجا چه‌كار مىكنيم ؟ راستش خودم اولين كسى هستم كه اين سؤال را از خودم مىكنم . ( زمينه چينىهاى انگليس براى كودتا ، ص 140 ) . ( 4 ) . ميوه‌هاى دار ، ص 934 .